گزارش جامع نشست مشترک اندیشکده حکمرانی مصاف با پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن و اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر

مقدمه

در راستای تقویت هم‌افزایی علمی و سیاستی میان نهادهای اندیشه‌ورز کشور و با هدف بررسی چالش‌های کلان شهر تهران، نشستی تخصصی با حضور نمایندگان و اعضای اندیشکده حکمرانی مصاف، پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن و اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر برگزار شد. این نشست با تمرکز بر دو مسئله اساسی و راهبردی شهر تهران، یعنی معضل ترافیک شهری و بحران آب، تلاش داشت ضمن بررسی ابعاد مختلف این چالش‌ها، راهکارهای نوآورانه، داده‌محور و مبتنی بر حکمرانی هوشمند را مورد بحث و ارزیابی قرار دهد.

اهداف نشست

اهداف اصلی این نشست به شرح زیر بود:

تبادل دیدگاه‌ها و تجربیات میان اندیشکده‌ها و مراکز پژوهشی فعال در حوزه حکمرانی شهری؛

بررسی راهکارهای نوین مدیریت ترافیک با تکیه بر فناوری‌های هوشمند، داده‌کاوی و اندازه‌گیری دقیق ترددها؛

تحلیل وضعیت منابع آب تهران و بررسی سیاست‌ها و طرح‌های پیشنهادی برای مواجهه با بحران آب؛

ارزیابی امکان‌سنجی طرح‌های کلان از جمله انتقال آب از سایر مناطق کشور به تهران از منظر فنی، اقتصادی، اجتماعی و حکمرانی.

محور اول: معضل ترافیک تهران

1. تحلیل وضعیت موجود

در ابتدای نشست، وضعیت کنونی ترافیک شهر تهران به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین مسائل مدیریت شهری مورد بررسی قرار گرفت. افزایش جمعیت، تمرکز فعالیت‌های اقتصادی و اداری، الگوی نامتوازن توسعه شهری و وابستگی بالا به خودروی شخصی از جمله عوامل اصلی تشدید ترافیک عنوان شد.

2. نقش فناوری‌های هوشمند و ITS

یکی از محورهای اصلی بحث، استفاده از سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند (ITS) برای مدیریت ترافیک بود. در این بخش به موارد زیر اشاره شد:

ضرورت اندازه‌گیری دقیق و لحظه‌ای ترددها از طریق حسگرها، دوربین‌های هوشمند و داده‌های تلفن همراه؛

استفاده از تحلیل داده‌های کلان (Big Data) برای پیش‌بینی الگوهای ترافیکی و تصمیم‌سازی هوشمند؛

امکان اعمال سیاست‌های پویا نظیر مدیریت هوشمند چراغ‌های راهنمایی، قیمت‌گذاری متغیر تردد و کنترل هوشمند محدوده‌های پرترافیک.

3. راهکارهای حمل‌ونقلی پیشنهادی

در ادامه، راهکارهای مکمل در حوزه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت تقاضای سفر مطرح شد، از جمله:

توسعه و یکپارچه‌سازی شبکه حمل‌ونقل عمومی (مترو، اتوبوس‌های تندرو و حمل‌ونقل پاک)؛

تشویق به تغییر الگوی سفر از طریق سیاست‌های فرهنگی، اقتصادی و انگیزشی؛

توجه به عدالت فضایی در توزیع زیرساخت‌های حمل‌ونقلی در سطح شهر.

محور دوم: بحران آب تهران

1. تشریح ابعاد بحران

بخش دوم نشست به بررسی معضل آب تهران اختصاص داشت. کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی، افزایش مصرف و تغییرات اقلیمی از جمله عوامل کلیدی بحران آب عنوان شد. تأکید شد که بحران آب تهران صرفاً یک مسئله فنی نبوده، بلکه مسئله‌ای چندبعدی با ابعاد حکمرانی، اجتماعی و اقتصادی است.

2. مدیریت تقاضا و بهره‌وری آب

اعضای نشست بر لزوم اولویت دادن به مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری آب تأکید کردند. در این راستا، موارد زیر مورد بحث قرار گرفت:

اصلاح الگوی مصرف آب در بخش خانگی، صنعتی و خدماتی؛

استفاده از ابزارهای اقتصادی و تعرفه‌ای برای کنترل مصرف؛

نقش آموزش، فرهنگ‌سازی و مشارکت اجتماعی در کاهش مصرف آب.

3. بررسی طرح‌های انتقال آب

یکی از مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین مباحث نشست، بررسی طرح‌های انتقال آب از سایر مناطق کشور به تهران بود. در این بخش، دیدگاه‌های مختلفی مطرح شد:

مزایا و محدودیت‌های فنی و اقتصادی طرح‌های انتقال آب؛

پیامدهای اجتماعی، زیست‌محیطی و بین‌منطقه‌ای این طرح‌ها؛

ضرورت ارزیابی این طرح‌ها در چارچوب حکمرانی ملی آب و با درنظرگرفتن عدالت منطقه‌ای.

تأکید شد که انتقال آب، در صورت اجرا، باید به‌عنوان راه‌حلی موقتی و مکمل دیده شود و نه جایگزین اصلاحات ساختاری در مدیریت مصرف و حکمرانی آب.

جمع‌بندی و پیشنهادها

در جمع‌بندی نشست، حاضران بر چند نکته کلیدی تأکید کردند:

چالش‌های ترافیک و آب تهران نیازمند رویکردی یکپارچه، داده‌محور و میان‌رشته‌ای است؛

فناوری‌های هوشمند و ابزارهای نوین حکمرانی می‌توانند نقش مهمی در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری ایفا کنند؛

حل مسائل کلان شهری بدون مشارکت نهادهای علمی، اندیشکده‌ها و جامعه مدنی امکان‌پذیر نیست؛

پیشنهاد شد کارگروه‌های مشترک میان اندیشکده‌ها برای تدوین بسته‌های سیاستی مشخص و قابل اجرا تشکیل شود.

سخن پایانی

نشست مشترک اندیشکده حکمرانی مصاف، پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن و اندیشکده حکمرانی بهره‌وری امیرکبیر، گامی مؤثر در جهت هم‌افزایی علمی و سیاستی برای مواجهه با مسائل پیچیده تهران بود. استمرار این‌گونه نشست‌ها و تبدیل مباحث مطرح‌شده به پیشنهادهای اجرایی و سیاست‌نامه‌های کاربردی، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت حکمرانی شهری و بهبود زیست‌پذیری پایتخت ایفا کند.

گزارش جامع نشست رو در قالب یک سند رسمی و قابل ارائه آماده کردم و در «کانواس» برات قرار دادم.